INSPIRUAR NGA TRADITA – POTENCIALI I PRIZRENIT SI DESTINACION I GASTRONOMISË

Korrik 23, 2019

A ka potencial për të shtuar diçka tjetër në ushqimin e rrugës në Prizren, përtej qoftes dhe pleskavicës? Ndoshta një sarmë me kërpudha dhe misër? Ajo do ti bënte nder të vërtetë traditës. Ngrënja e këtyre produkteve duke i futur ato në receta që njerëzit i shohin si të tyre, është në fakt mënyra më e mirë për ta ruajtuar trashëgiminë e traditën, duke konsideruar që ato mund ti shërbehen mbi 300,000 turistëve që e vizitojnë Prizrenin çdo vit. Si chef, e kuptoj që edukimi për ta bërë këtë bjen mbi supet tona.

As a chef, I ask myself… What is tradition?

Recetë? Teknikë? Kujtim? Familje? Apo nevoja e pashpjegueshme për të gatuar çkado me tavë speca e domate në tavë? Formalisht, tradita definohet si përcim i zakoneve apo besimeve nga gjenerata në gjeneratë.  

Atëhere më mbetet të pyetem, kush janë kujdestarët e traditës?

Mund të kujtohem për kënaqësinë e të ecurit përmes Pazari i Prizrenit në një mëngjes të ngrohtë të së Mërkurës me shokun e mirë, mikpritësin e udhëzuesin tonë vendor e njëkohësisht pasionantin e ushqimit Jeton Jagxhiun
Rrugët ishin të mbushura me fermerë e zanatçi që shisnin gjithçka prej turshisë në fruta të egra, perime, barishte, erëza, lule të thata, mjaltë, jufka, djathra dhe elemente tjera shtëpiake. I zhytur në peisazhin e qytetit, fillon ta kupton mirë 
thellësinë dhe pasurinë kulturore të rajonit të Prizrenit.  

Dikur më vonë gjatë ditës e provova njërin nga thesaret më të çmuara të Prizrenit. Kajmak i ëmbëltë përgatitur vetëm gjatë muajve Maj dhe Qershor. Është krema më e ëmbël e mbledhur nga qumështi i pasur i deleve që ushqehen nga mijëra lloje bimësh të egra në malet e Sharrit. Për ta përgatitur, krema nxehet, mblidhet me kujdes dhe vendoset shtresë përmbi shtresë në një lloj torte që i paraprin ëmbëlsirave moderne.

Kjo formë e alkemisë mund të arrihet vetëm nga një kuzhinier me shkathtësinë dhe shijen adekuate, përderisa familja Gushlla e ka rafinuar këtë recept të Kajmak i ëmbël për mbi pesë gjenerata duke i ofruar një shërbim të jashtëzakonshëm gastronomisë së Prizrenit. 

Emri im është Fejsal Demiraj dhe jam Shqiptaro-Amerikan i gjeneratës së parë nga Yonkers, New York. Gjyshi im, Halil Hamza, me prejardhje nga fshati Begaj i Tropojes iku nga komunizmi në vitet 60’. E solli familjen e tij me veti në Bronksin Jugor nga Italia dhe i rriti ata në liri të plotë pa frikën që do të persekutohen për këtë; duke i ruajtur traditat si në shtëpi ashtu edhe jashtë asaj.

 

I rritur me gjyshen nga rajoni i Hasit të Shqipërisë, jam trajtuar me ushqimin të menduar e përgatitur me kujdesin më të madh, për ta ushqyer shpirtin më shumë se barkun. Fli dhe Qervish misri me pule ishin shtyllat e gatimit të saj, të cilat i kërkonin orë të tëra të vëmendjes dhe përkushtimit. Është diçka e fuqishme -pothuajse meditative – të fokusohesh për aq gjatë në diçka që duket aq e thjeshtë si shtresimi i tëlynit me mazë. 

Unë i përcjelli hapat e saj në kuzhinë dhe ndihem i privilegjuar që kam punuar profesionalisht në restorane anë e mbanë botës për 17 vitet e kaluara. Për momentin jam sous-chef në Restoranin Noma në Kopenhagë të Danimarkës dhe bashkë-themelues i Fondacionit RRNO së bashku me Bledar dhe Nikolin Kolën. RRNO është organizatë jofitimprurëse me misionin e ruajtjes, zhvillimit dhe promovimit të gastronomisë Shqiptare anë e mbanë botës. 

Unë jam udhëheqës i Ekspeditës Shqiptare të Gastronomisë, një projekt trevjeçar i nisur për të dokumentuar traditën gastronomike në territoret natyrore të Shqipëtarëve në Ballkanin Perëndimor. Ekspedita Shqiptare e Gastronomisë është kontributi i parë i Fondacionit RRNO për miliona pjesëtar të diasporës shqiptare në gjithë botën. Faza e parë është një proces dy-mujor i skautimit që do të shërben si udhërrëfyes i hulumtimit të ardhshëm në terren të RRNO në këto tradita gastronomike. Vitin e ardhshëm do ta fillojmë fazën e dytë të ekspeditës. Ekipi ynë përbëhet nga Nikolin Kola, bashkë-themelues i RRNO, Matthias Haupt, një veteran 20-vjecar i fotografisë së ushqimit dhe peisazhit, dhe nga unë.

Ekspedita jonë na ka çuar në mbarë Kosovën, ku kemi kaluar ca kohë në Prizren, një qytet me një histori të gjatë të shkëmbimit kulturor nëpër shekuj të tërë. Prizreni ka shërbyer si qendër e tregtisë, duke i mbijetuar shumë perandorive sikur një sahan ku janë ngjizur elemente të secilës prej tyre. 

Gjatë shëtitjes tonë, aty jashtë Restelicës, jemi ndalur nga Jusufi, bari i gjeneratës së katërt dhe gatues i djathit të Sharrit. Ai e morri mundin të i ndan detajet e zanatit të tij të cilin e praktikon pa përtesë, duke i përcjellur teknikat që janë trashëguar si metodë e mbijetesës përgjatë shekujve. Në stanin e tij provuam djathin që përbënte tokën dhe vet traditat e rajonit. 

Ditën në vijim e vizituam mullirin e gurit të Adem Aga Gjonit, në pronësi dhe nën menaxhim të Maliq Gërmizajt. Është një mulli 400-vjecar i misrit ne qender te Prizrenit, që e merr energjinë nga lumi Lumbardhi.

Është mulliri i vetëm i llojit të vet në Prizren, por misri i tij nuk merret nga pronarët vendas të restoraneve… një fakt që më bën të pyetem: Pse? Veç kjo i jepit Prizrenit një avantazh kompetitiv në botën e restoraneve në Kosovë. Nëse restroanet nuk e përdorin këtë produkt, duhet të ketë ndonjë forme tjetër të sigurimit të mbijetesës së tij. Duke qenë se kam gatuar edhe vet me të, mund të dëshmoj që është vështirë të gjendet një misër i cilësisë më të lartë.

 

 

 

A ka potencial për të shtuar diçka tjetër në ushqimin e rrugës në Prizren, përtej qoftes dhe pleskavicës? Ndoshta një sarmë me kërpudha dhe misër? Ajo do ti bënte nder të vërtetë traditës. Ngrënja e këtyre produkteve duke i futur ato në receta që njerëzit i shohin si të tyre, është në fakt mënyra më e mirë për ta ruajtuar trashëgiminë e traditën, duke konsideruar që ato mund ti shërbehen mbi 300,000 turistëve që e vizitojnë Prizrenin çdo vit. Si chef, e kuptoj që edukimi për ta bërë këtë bjen mbi supet tona.

Përkundër përshtypjes së përgjithshme, Kosova ka për të ofruar shumë më shumë se speca e domate. Vetëm se duhet të i kushtohet koha për ti gjetur ato ushqime për atë çfarë janë, sepse ato veçse janë para syve tanë.

Ndjekeni rrugëtimin tonë tek @albanian_expedition për ti parë disa nga pikat kryesore të ekspeditës tonë në Prizren.

 

Autor: Fejsal DEMIRAJ –  Sous-chef në Restoranin Noma në Kopenhagë të Danimarkës dhe bashkë-themelues i Fondacionit RRNO së bashku me Bledar dhe Nikolin Kolën. RRNO është organizatë jofitimprurëse me misionin e ruajtjes, zhvillimit dhe promovimit të gastronomisë Shqiptare anë e mbanë botës. 


YOUR COMMENT

sqAlbanian
en_USEnglish sqAlbanian